Yemək və maye saxlaya bilməyəndə nə etməliyəm?

Qısa cavab: vaxtında yardım axtarın

Əgər hamiləsinizsə və heç bir mayeni və ya qidanı mədənizdə saxlaya bilmirsinizsə, cavab birmənalıdır: həmin gün tibbi yardım üçün müraciət etməlisiniz. Bu, xüsusilə həkiminizin təyin etdiyi vacib bir dərmanı qusursunuzsa və ya bir neçə saatdır ki, maye qəbul edə bilmirsinizsə, kritikdir.

Hamiləlikdə ürəkbulanma çox yayğındır, lakin davamlı qusma fərqli bir vəziyyətdir. Bəzi mənbələrdə 24 saat maye saxlaya bilmədikdə həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur, lakin bu, artıq susuzlaşma əlamətləri hiss edənlər üçün bir gözləmə müddəti deyil. Əgər vəziyyətiniz pisləşirsə, zəiflik hiss edirsinizsə və ya sidiyə çıxmağınız azalıbsa, dərhal məsləhət alın. Unutmayın, bu sizin günahınız deyil və bu vəziyyəti təkbaşına idarə etməyə məcbur deyilsiniz. Vaxtında müraciət həm sizin, həm də körpənizin sağlamlığı üçün ən təhlükəsiz addımdır.

Sadə ürəkbulanma və hiperemezis gravidarum: fərq nədir?

Hamiləlikdə ürəkbulanma və qusma, adətən “səhər ürəkbulanması” adlandırılsa da, günün istənilən vaxtı baş verə bilər. Bu, hamilə qadınların əksəriyyətində rast gəlinən bir haldır və adətən 16-20-ci həftələrə qədər keçib gedir. Yüngül və orta dərəcəli hamiləlik ürəkbulanmasının körpəyə zərərli təsir göstərdiyinə dair sübut yoxdur; ağır və davamlı qusma isə ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Lakin bəzi hallarda bu vəziyyət daha ağır bir formaya keçir və Hiperemezis Gravidarum (HG) adlanır. Bu, 100 hamilə qadından təxminən 3-də görülə bilən ciddi bir tibbi vəziyyətdir. HG-nin əsas fərqi onun şiddətidir:

• Sadə ürəkbulanma: Narahatlıq yaradır, lakin adətən gündəlik həyatınıza davam etməyə və bir qədər qida və maye qəbul etməyə imkan verir.
• Hiperemezis Gravidarum (HG): O qədər şiddətlidir ki, gündəlik fəaliyyətlərinizi ciddi məhdudlaşdıra bilər, normal qidalanmağınıza və maye içməyinizə mane olur. Bu, susuzlaşma və qidalanma pozğunluğuna səbəb ola bilər.

Araşdırmalar göstərir ki, HG plasentanın ifraz etdiyi GDF-15 adlı hormonun yüksək səviyyəsi ilə əlaqəli genetik bir meyldir. Bu, psixoloji bir problem və ya sizin səhviniz deyil, real bir fiziki vəziyyətdir.

Susuzlaşmanı necə tanımaq olar?

Bədəniniz kifayət qədər maye almadıqda susuzlaşma baş verir. Bu, şiddətli qusma zamanı ciddi bir riskdir. Aşağıdakı əlamətlərə diqqət yetirin, çünki bunlar bədəninizin təcili olaraq mayeyə ehtiyacı olduğunu göstərir:

• Sidiyin rəngi və miqdarı: Sidiyinizin rənginin çox tünd sarı və ya qəhvəyi olması. 8 saatdan çox müddətdə heç sidiyə çıxmamaq ciddi bir siqnaldır.
• Ağız və dəri quruluğu: Güclü susuzluq hissi, ağzınızın və dodaqlarınızın quru olması.
• Ümumi halsızlıq: Ayağa durarkən başgicəllənmə, zəiflik və ya huşunu itirmə hissi.
• Yorğunluq və yuxululuq: Özünüzü həddindən artıq yorğun və ya yuxulu hiss etmək.

Bu əlamətlərdən hər hansı birini hiss etsəniz, dərhal tibbi yardım üçün müraciət etməlisiniz. Susuzlaşma müalicə olunmadıqda həm sizin, həm də körpənizin sağlamlığı üçün təhlükəli ola bilər.

Nə vaxt dərhal həkimə müraciət etməli: Gözləməyin!

Bəzi simptomlar təcili tibbi müdaxilə tələb edir. Aşağıdakı hallarda vaxt itirmədən həkiminizə, mamaya və ya yerli təcili yardım xidmətinə müraciət edin:

Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:

• Şiddətli qarın ağrısı
• Qan qusmaq
• Ayağa durarkən güclü zəiflik, başgicəllənmə və ya huşunu itirmə
• Çaşqınlıq və ya özündə olmama

Aşağıdakı hallarda isə təcili olaraq həkimə və ya mamaya müraciət edin:

• Heç bir maye və ya qidanı mədənizdə saxlaya bilmirsinizsə (bu vəziyyətdə 24 saat gözləməyin).
• 8 saatdan çoxdur ki, sidiyə çıxmırsınızsa və ya sidiyiniz çox tünd rəngdədirsə.
• Yüksək hərarətiniz (qızdırmanız) varsa.
• Sürətlə çəki itirirsinizsə.
• Ürəkbulanma və qusma hamiləliyin 16-cı həftəsindən sonra başlayıbsa (bu, başqa səbəblərdən qaynaqlana bilər).

Unutmayın, sizin vəziyyətinizə ən doğru qiyməti yalnız tibb işçisi verə bilər. Şübhə etdiyiniz an məsləhət almaqdan çəkinməyin.

Yardım gözləyərkən ata biləcəyiniz kiçik addımlar

Həkimə müraciət etməyi təşkil edərkən vəziyyətinizi bir az yüngülləşdirmək üçün bəzi üsulları sınaya bilərsiniz. Bunları yalnız qəbul edə bildiyiniz halda sınayın. Heç bir maye saxlaya bilmirsinizsə və ya vəziyyətiniz ağırlaşırsa, bu üsulları sınamaq üçün tibbi yardımı gecikdirməyin.

• Az-az və tez-tez için: Böyük stəkanlarla su içmək əvəzinə, gün ərzində kiçik qurtumlarla su və ya digər mayelər qəbul edin.
• Soyuq qidalara üstünlük verin: İsti yeməklərin qoxusu ürəkbulanmanızı artıra bilər. Soyuq və ya otaq temperaturunda olan qidalar daha asan qəbul oluna bilər.
• Sadə və yüngül qidalar seçin: Yağsız, karbohidratla zəngin qidalar (quru tost, duzlu krakerlər, düyü, makaron) mədənizi daha az qıcıqlandıra bilər.
• Tətikləyici qoxulardan uzaq durun: Hansı qida və ya ətirlərin ürəkbulanmanızı artırdığını müəyyən edib onlardan çəkinin.
• Zəncəfil: Bəzi araşdırmalar zəncəfilin ürəkbulanmanı azaltdığını göstərir. Zəncəfilli çay və ya qidaları sınaya bilərsiniz, lakin hamiləlik zamanı hər hansı bir zəncəfil əlavəsi qəbul etməzdən əvvəl əczaçı ilə məsləhətləşin.
• Oral Rehidratasiya Duzları (ORD): Əczaxanələrdə satılan bu xüsusi məhlullar itirilmiş maye və elektrolitləri bərpa etməyə kömək edə bilər. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq əczaçının təlimatlarına əməl edin.

Həkim müayinəsində sizi nə gözləyir?

Həkimə və ya xəstəxanaya müraciət etdikdə, vəziyyətinizi dəqiq qiymətləndirmək üçün sizə bir sıra suallar veriləcək və bəzi müayinələr aparılacaq. Buna hazır olmaq sizə daha rahat hiss etdirə bilər.

Həkiminiz soruşa bilər:

• Simptomlarınız nə vaxtdan bəri davam edir?
• Nə qədər maye və qida saxlaya bilirsiniz?
• Hər hansı bir dərman sınamısınızmı?
• Sürətlə çəki itirmisinizmi?
• Qarın ağrısı və ya sidiyə çıxarkən ağrı kimi başqa simptomlarınız varmı?
• Əvvəlki hamiləliklərinizdə də bu vəziyyət olubmu?

Aparıla biləcək müayinələr:

• Fiziki yoxlanış: Hərarətiniz, nəbz, tənəffüs tezliyi və qan təzyiqiniz ölçüləcək. Çəkiniz yoxlanılacaq və susuzlaşma əlamətləri qiymətləndiriləcək.
• Sidik analizi: Məsələn, infeksiya əlamətlərini yoxlamaq üçün. Yardım almaq üçün keton nəticəsi və ya müəyyən çəki itkisi həddi tələb olunmur.
• Qan analizi: Qanınızdakı elektrolitlərin, böyrək və qaraciyər funksiyalarının normal olub-olmadığını yoxlamaq üçün.
• Ultrasəs müayinəsi (USM): Əgər hələ USM olunmamısınızsa, hamiləliyin neçənci həftəsində olduğunuzu təsdiqləmək və əkiz hamiləlik kimi halları yoxlamaq üçün təklif edilə bilər.

Müalicə seçimləri: Fərdi yanaşma

Şiddətli ürəkbulanma və qusmanın müalicəsi hər bir qadın üçün fərdi olaraq planlaşdırılır. Məqsəd ilk növbədə susuzlaşmanı aradan qaldırmaq və simptomları nəzarət altına almaqdır.

Xəstəxana şəraitində müalicəyə aşağıdakılar daxil ola bilər:

• Vena daxili mayelər (sistem): Əgər maye içə bilmirsinizsə, bədəninizin su və elektrolit balansını bərpa etmək üçün qolunuzdakı venadan mayelər yeridiləcək.
• Ürəkbulanma əleyhinə dərmanlar (antiemetiklər): Qusmanı dayandırmaq üçün müxtəlif dərmanlar mövcuddur. Əgər həbləri uda bilmirsinizsə, onlar inyeksiya (iynə) və ya şam şəklində verilə bilər. Həkim preparatın sizin üçün fayda və riskini, yan təsirlərini və tətbiq yolunu izah edir.
• Vitaminlər: Uzun müddət davam edən qusma bəzi vitaminlərin, xüsusən də B1 vitamini olan tiaminin çatışmazlığına səbəb ola bilər. Bu vitamin sistem vasitəsilə verilə bilər.
• Qan laxtalanmasının qarşısının alınması: Xəstəxanada uzun müddət hərəkətsiz qalmaq və susuzlaşma qan laxtalanması (tromboz) riskini artırır. Bu riski azaltmaq üçün xüsusi elastik corablar və ya qanı durulaşdıran heparin iynələri təyin edilə bilər.

Müalicə olunmayan ağır qusma da risk yaradır; bu səbəbdən dərmanlara görə narahatlığınızı deyib fərdi fayda–risk planını müzakirə etmək daha faydalıdır.

Evə qayıtdıqdan sonra: Növbəti addımlar

Xəstəxanadan evə buraxıldıqdan sonra müalicəyə davam etmək və simptomların təkrarlanmasının qarşısını almaq vacibdir. Həkiminiz yəqin ki, evdə qəbul etmək üçün ürəkbulanma əleyhinə həblər təyin edəcək.

• Dərmanlarınızı nizamlı qəbul edin: Özünüzü daha yaxşı hiss etsəniz belə, həkiminizin təyin etdiyi dərmanları qəbul etməyə davam edin. Dərmanlarınız bitməmişdən əvvəl yeni resept üçün həkiminizə müraciət edin.
• Simptomlar təkrarlanarsa: Qusma yenidən güclənərsə və maye və ya dərmanı saxlaya bilmirsinizsə, həmin gün təkrar qiymətləndirmə üçün tibbi komanda ilə əlaqə saxlayın. Özbaşına doza artırmayın və yardım üçün vəziyyətin daha da pisləşməsini gözləməyin.
• Uzunmüddətli izləmə: Əgər şiddətli ürəkbulanma və qusma 20-ci həftədən sonra da davam edərsə, həkiminiz hamiləliyin sonrakı dövrlərində körpənizin böyüməsini izləmək üçün əlavə ultrasəs müayinələri təklif edə bilər.

Bu çətin bir dövr olsa da, bilin ki, əksər hallarda simptomlar körpəniz doğulduqdan sonra yaxşılaşır və ya tamamilə yox olur.

Yaxınlarınızın dəstəyi və emosional sağlamlıq

Hiperemezis gravidarum təkcə fiziki deyil, həm də emosional olaraq çox yorucu bir təcrübədir. Bu vəziyyət əhvalınıza, işinizə, ev həyatınıza və sosial münasibətlərinizə mənfi təsir göstərə bilər. Özünüzü təcrid olunmuş və ya günahkar hiss etməyiniz normaldır, lakin bu hisslərlə tək qalmamalısınız.

Yaxınlarınız necə kömək edə bilər?

• Anlayış göstərmək: Bu vəziyyətin real bir tibbi problem olduğunu və sizin “naz etmədiyinizi” anlamaları vacibdir.
• Praktik yardım: Ev işlərində, yemək hazırlamada (xüsusilə qoxusuz yeməklər) və ya digər uşaqlara qulluqda kömək etmək yükünüzü xeyli azalda bilər.
• Tətikləyicilərdən uzaq durmaq: Evdə kəskin qoxulu yeməklər bişirməmək və ya güclü ətirlərdən istifadə etməmək kimi kiçik dəyişikliklər böyük fərq yarada bilər.

Əgər özünüzü narahat, depressiyada və ya həddindən artıq stress altında hiss edirsinizsə, bunu həkiminizlə və ya mamaçanızla bölüşün. Onlar sizə lazımi emosional dəstəyi almaqda kömək edə bilərlər. Unutmayın, bu dövrdə özünüzə qarşı şəfqətli olmaq çox vacibdir.

Hamiləliyinizlə bağlı bütün vacib görüşləri və tarixləri qeyd etmək üçün Anacan Təqvimi-ndən istifadə edə bilərsiniz.