Hamiləlikdə qanazlığı (Anemiya): Dəmir çatışmazlığını necə aradan qaldırmaq olar?

Hamiləlik zamanı özünüzü yorğun hiss etməyiniz normaldır. Bəs bu yorğunluq o həddə çatırsa ki, pilləkənləri qalxarkən nəfəsiniz kəsilir və ya səhər yataqdan durmaq istəmirsinizsə? Bəlkə də bu, sadəcə "hamiləlik yorğunluğu" deyil, **Anemiya** (Qanazlığı) ola bilər. Dünya üzrə hamilə qadınların təxminən 40%-i dəmir çatışmazlığı anemiyasından əziyyət çəkir. Bu, bədəninizdə kifayət qədər sağlam qırmızı qan hüceyrələrinin (eritrositlərin) olmaması deməkdir. Yaxşı xəbər budur ki, bu vəziyyət asanlıqla diaqnoz qoyulur və düzgün yanaşma ilə tamamilə aradan qaldırıla bilir. Gəlin, enerjinizi geri qaytarmağın və körpənizi oksigenlə tam təmin etməyin yollarını öyrənək. ## Niyə hamiləlikdə "qanımız azalır"? Əslində, hamiləlik zamanı bədəninizdəki qan miqdarı azalmaz, əksine **artar**. Körpəni qidalandırmaq üçün qan həcmi təxminən 50% artır. Lakin burada bir "hiylə" var: Qanın maye hissəsi (plazma) qırmızı qan hüceyrələrindən daha sürətlə artır. Nəticədə qan bir qədər "durulaşır". Bu fizioloji anemiyadır və normaldır. Amma əgər bədəninizdə əlavə qırmızı qan hüceyrələri yaratmaq üçün kifayət qədər **dəmir** ehtiyatı yoxdursa (xüsusilə 2-ci və 3-cü trimestrdə), o zaman həqiqi anemiya yaranır. Körpə özünə lazım olan dəmiri anadan alır, ana isə ehtiyatsız qalır. ## Gizli düşmən: Anemiyanın əlamətləri Bəzən simptomlar o qədər yüngül olur ki, qadınlar bunu hamiləliyin təbii halı kimi qəbul edirlər. Lakin aşağıdakı əlamətlərə diqqət yetirin: - **Həddindən artıq halsızlıq və yorğunluq.** - **Başgicəllənmə:** Xüsusilə qəfil ayağa qalxdıqda. - **Təngnəfəslik:** Az hərəkət etsəniz belə. - **Solğunluq:** Dəridə, dodaqlarda və dırnaq yataqlarında. - **Ürək döyüntüsü:** Ürəyin tez-tez çırpınması (Taxikardiya). - **Soyuq əllər və ayaqlar.** - **Qəribə istəklər (Pika):** Bəzi qadınlarda buz, təbaşir, torpaq və ya çiy düyü yemək istəyi yaranır. ## Körpə və ana üçün risklər Müalicə olunmayan şiddətli anemiya bəzi fəsadlara yol aça bilər: 1. **Erkən doğuş və ya aşağı doğum çəkisi:** Körpə kifayət qədər oksigen ala bilmədikdə inkişafdan qala bilər. 2. **Doğuş sonrası depressiya:** Anemiyası olan anaların doğuşdan sonra bərpa olunması çətinləşir və depressiya riski artır. 3. **Qanaxma riski:** Doğuş zamanı itirilən qanı kompensasiya etmək çətinləşir. ## Dəmiri necə artırmaq olar? (Qızıl Qaydalar) Anemiyanın qarşısını almaq və ya müalicə etmək üçün "dəmir intizamı" lazımdır. ### 1. "Dəmir Masası": Nə yeməli? Qidalardakı dəmir iki cür olur: **Hem (Heyvan mənşəli)** və **Qeyri-hem (Bitki mənşəli)**. Hem dəmiri bədən tərəfindən daha asan mənimsənilir. - **Ən yaxşı mənbələr:** Qırmızı ət (mal əti), qaraciyər (ayda 1-2 dəfə), toyuq əti, balıq. - **Bitki mənbələri:** Mərci, noxud, ispanaq, qaysı (quru ərik), kişmiş, nar, qoz-fındıq, çuğundur. > Məsləhət: Azərbaycan mətbəxinin sevilən yeməyi mərci şorbası və ya ətli lobya əla dəmir mənbəyidir! > ### 2. Dəmirin dostları (Vitamin C) Dəmirin sovrulmasını artırmaq üçün onu mütləq C vitamini ilə birləşdirin. - Ət yeməyinin yanında **pomidor salatı** yeyin. - Mərcinin üzərinə **limon** sıxın. - Dəmir həbini portağal suyu ilə için. ### 3. Dəmirin düşmənləri (Çay və Kalsium) Bizim ən böyük səhvimiz yeməkdən dərhal sonra "pürrəngi çay" içməkdir. - **Taninlər:** Çay və kofedəki maddələr dəmirin sovrulmasını 50-60% azaldır. Çayı yeməkdən **ən azı 1 saat sonra** için. - **Kalsium:** Süd, qatıq, pendir dəmirin mənimsənilməsinə mane olur. Ət yeməkləri ilə süd məhsullarını (ayran istisna olmaqla) qarışdırmamağa çalışın. Əgər kalsium dərmanı içirsinizsə, onu dəmir dərmanından fərqli saatda qəbul edin. ## Dəmir preparatları: Nə vaxt və necə? Çox vaxt qidalanma təkbaşına kifayət etmir və həkiminiz sizə dəmir həbləri (supplement) təyin edir. - **Necə içməli:** Ən yaxşı nəticə üçün acqarına və ya yeməkdən 2 saat sonra, su və ya meyvə şirəsi ilə qəbul edin. - **Yan təsirlər:** Qəbizlik, ürəkbulanma və ya nəcisin rənginin qaralması normaldır. Qəbizlik olarsa, bol su için və lifli qidalar (ərik, gavalı) yeyin. Anemiya hamiləliyin "kabus"u olmamalıdır. Vaxtında verilən qan analizi (Hemoglobin və Ferritin yoxlanışı) və düzgün qidalanma ilə siz həm özünüzü gümrah hiss edəcək, həm də körpənizə sağlam başlanğıc verəcəksiniz. Özünüzdə halsızlıq hiss edirsinizsə, bunu "hamiləlikdir, keçər" deyib qulaqardına vurmayın. Mütləq həkiminizlə məsləhətləşin. **Qidalanmanızı izləmək istəyirsiniz?Anacan tətbiqində** gündəlik menyunuzu və su qəbulunu qeyd edərək sağlamlığınıza nəzarət edə bilərsiniz.