Ана сүтімен емізу: Дұрыс емізу ережелері және сүтті көбейту жолдары

Бөпеңізді алғаш рет құшағыңызға алған сәт есіңізде ме? Сол кішкентай қолдары, әлденені іздеген жанары... Табиғат бұл сәт үшін бәрін ойластырған: Сіздің ағзаңыз бөпеңізге арналған ең мінсіз қоректі – **ана сүтін** өндіреді. Ана сүті жай ғана қорек емес, ол – бөпенің алғашқы вакцинасы. Оның құрамында тірі жасушалар, антиденелер мен гормондар бар. Алайда емізу үдерісі әрдайым фильмдердегідей оңай әрі әсерлі бастала бермейтінін мойындау керек. *"Бөпе емшекті дұрыс ұстап жатыр ма?", "Сүтім жете ме?", "Неге ауырады?"* деген сұрақтар жас аналарды жиі мазалайды. Бұл мақалада сәтті емізудің қыр-сырын, сүтті көбейтудің ғылыми негізделген жолдарын және әжелеріміздің "тәтті шай ішсең, сүтің көбейеді" деген кеңесінің қаншалықты дұрыс екенін қарастырамыз. ## 1. Дұрыс емізу: Бәрі емшекті дұрыс ұстаудан басталады Емізу ауыртпай әрі тиімді өтуі үшін ең маңызды шарт – бөпенің емшекті дұрыс қармауы (**Latching**). Егер емізу кезінде қатты ауырсынсаңыз немесе емшек ұшы жарылып, жара пайда болса, бөпе емшекті дұрыс ұстамаған болуы мүмкін. **Емшекті дұрыс ұстаудың белгілері:** - **Аузы кең ашық:** Бөпенің аузы кең ашылып ("балықтың аузы" секілді), тек емшек ұшын ғана емес, оның айналасындағы қоңыр бөлікті (ареоланы) да қармауы керек. - **Иектің жанасуы:** Бөпенің иегі емшегіңізге тығыз тиіп, ал мұрны еркін болуы керек. - **Еріндері:** Бөпенің астыңғы ерні сыртқа қарай қайырылып тұруы керек. - **Дыбыс:** Сіз бөпенің жұтынғанын естуіңіз керек, ал "шолпылдаған" дыбыс болмауы тиіс (егер шолпылдаса, бөпе ауа жұтып жатыр деген сөз). > Кеңес: Емізуді бастамас бұрын өзіңізге жайлы орын таңдаңыз. Арқаңыз бен қолыңыздың астына жастық қойыңыз. Өзіңізге жайсыз болса, сүттің ағуы (окситоцин рефлексі) қиындауы мүмкін. > ## 2. "Сүтім аз" деген қорқыныш және сүтті көбейту жолдары Көптеген ана сүтінің аздығына күмәнданып, асығыс түрде жасанды қоспаға көшеді. Алайда мынаны ұмытпаңыз: сүт өндірілуі **"Сұраныс пен ұсыныс"** қағидасымен жүреді. Бөпе неғұрлым көп емсе, миға "көбірек сүт қажет" деген белгі беріліп, ағза соғұрлым көп сүт өндіреді. **Сүтті көбейтудің ең тиімді жолдары:** ### Жиі емізіңіз Жаңа туған бөпені сағатқа қарап емес, қалаған сайын емізіңіз. Күніне 8-12 рет (немесе одан да көп) емізу қалыпты жағдай. Түнде емізу әсіресе маңызды, өйткені сүт түзілуіне жауапты гормон (пролактин) түнде көбірек бөлінеді. ### "Теріге-тері" жанасуы (Skin-to-skin) Бөпені жалаңаш күйінде (жөргегімен) кеудеңізге жатқызып, үстіңізге көрпе жабыңыз. Мұндай жанасу Сіздегі де, бөпеңіздегі де окситоцин гормонының деңгейін арттырып, сүттің келуін жеңілдетеді. ### Емшекті толық босатыңыз Бөпе бір емшекті толық ембей тұрып, екіншісіне ауыстырмаңыз. Емізудің соңында келетін сүт (**артқы сүт**) қоюырақ, майлы әрі тойымды болады. ### Суды мол ішіңіз Сүттің 87%-і судан тұрады. Ағзаңызға су жетіспесе, сүтіңіз азаюы мүмкін. Әр емізген сайын жаныңызға бір стақан су қойыңыз. ## 3. Тамақтану: "Сүтті көбейтетін" тағамдар Әжелеріміз "халуа же, тәтті шай іш" десе де, қант сүтті көбейтпейді, тек салмақ қосуға ықпал етеді. Сүтті көбейтетін (лактогондық) тағамдар мыналар: - **Фенхель (Fennel) және зире:** Шай секілді демдеп ішу сүтті көбейтуге және бөпенің іш кебуін (шаншуды) азайтуға көмектеседі. - **Сұлы (Oatmeal):** Таңғы асқа сұлы ботқасын жеу – тамаша таңдау. - **Грек жаңғағы, орман жаңғағы, бадам:** Омега-3 пен ақуыздың көзі, сүттің сапасын арттырады. - **Құрма:** Табиғи қуат пен дәрумен көзі. - **Жасыл жапырақты көкөністер:** Саумалдық, аскөк, ақжелкен. ## 4. Емізу туралы кең таралған мифтер > Миф: "Сүтім сұйық, су сияқты, бөпем тоймайды." Шындық: Ана сүті ешқашан сапасыз болмайды. Емізудің басында келетін сүт (алдыңғы сүт) бөпенің шөлін қандыру үшін сұйықтау болады. Емізуді жалғастырған сайын сүт қоюланып, майлылығы артады (артқы сүт). Сондықтан емізуді тым ерте тоқтатпаңыз. > > Миф: "Емшегім кішкентай, сүтім аз болады." Шындық: Емшектің көлемі май тінінің мөлшеріне байланысты, ал сүт бездерінің саны әр әйелде шамамен бірдей. Емшек кішкентай болса да, егіздерді тойдыруға болады! > > Миф: "Күйзеліс сүтті тоқтатады." Шындық: Қатты күйзеліс сүттің өндірілуін тоқтатпайды, бірақ оның ағуын (let-down рефлексін) қиындатуы мүмкін. Тынышталып, бөпеңіздің иісін сезген кезде сүт қайтадан аға бастайды. > ## Бөпенің тойғанын қалай білуге болады? Жылау әрдайым аштықты білдірмейді. Бөпеңіздің тойғанын мына екі белгі арқылы білуге болады: 1. **Ластанған жөргектер:** 5-ші күннен кейін бөпе күніне кемінде 5-6 рет кіші дәретке барса (жөргегі ауырласа) және нәжісінің түсі сары болса. 2. **Салмақ қосуы:** Бөпе алғашқы аптада жоғалтқан салмағын 10-14-ші күндері қалпына келтіріп, содан кейін тұрақты түрде салмақ қосуы керек. Емізу – шыдамдылық пен тәжірибені қажет ететін үдеріс. Алғашқы күндері қиын болса да, берілмеңіз. Ана сүтінің әрбір тамшысы – бөпеңізге беретін ең құнды сыйыңыз. Егер қиындық туындаса, педиатрыңызбен немесе емізу жөніндегі кеңесшімен кеңесіңіз. Емізу уақытын, бөпенің ластанған жөргектерін және ұйқысын белгілеу үшін **Anacan қолданбасындағы "Бөпені бақылау"** функциясын пайдалана аласыз.