Chaqaloq ko‘rish qobiliyatining rivojlanishi: U dunyoni qachon va qanday aniq ko‘ra boshlaydi?

Chaqalog‘ingizni ilk bor bag‘ringizga olgan kunlarda uning ko‘zlariga qarab, ko‘pincha shunday o‘ylaysiz: "U meni ko‘ryaptimikan? Meni taniydimi?" Chaqaloqlarning ko‘zlari tug‘ilgan paytdan ochiq bo‘lsa-da, ularning ko‘rish qobiliyati boshqa sezgi a’zolari (masalan, eshitish va hid bilish) kabi to‘liq shakllanmagan bo‘ladi. Ko‘rish tizimi bir necha oy, hatto yillar davom etadigan bosqichma-bosqich rivojlanish jarayonidan o‘tadi.

Xo‘sh, chaqalog‘ingiz hamma narsani "xira" ko‘radigan ilk kunlardan boshlab, dunyoni barcha ranglari bilan kashf etadigan davrgacha bu mo‘jizaviy jarayon qanday kechadi? Keling, chaqalog‘ingiz nigohi bilan dunyoga oyma-oy nazar tashlaymiz.

Yangi tug‘ilgan davr (0-1 oy): Faqat siz va oq-qora dunyo

Tug‘ilgandan keyingi ilk paytlarda chaqaloqning to‘r pardasi va miyasidagi ko‘rish markazi hali to‘liq yetilmagan bo‘ladi. Uning atrofidagi dunyo juda xira ko‘rinadi va u yorug‘likka o‘ta sezgir bo‘ladi.

• Fokus masofasi: Yangi tug‘ilgan chaqaloq faqat 20-30 sm masofadagi narsalarni nisbatan aniq ko‘ra oladi. Ajablanarlisi, bu ona emizayotgan paytda uning yuzi bilan chaqaloqning ko‘zlari orasidagi masofadir! Go‘yo tabiat chaqaloq eng ko‘p muhtoj bo‘lgan insonni — onasini ko‘rishi uchun aynan shu masofani belgilagandek.

• Ranglar: Dastlabki haftalarda chaqaloqlar ranglarni farqlay olmaydi. Ular dunyoni qora, oq va kulrang tuslarda ko‘radi. Shu sababli ilk oylarda ularga beriladigan o‘yinchoqlar yoki ko‘rsatiladigan kartochkalar yuqori kontrastli (oq-qora katakli yoki yo‘l-yo‘l) bo‘lsa, ko‘rish diqqatini ko‘proq jalb qiladi.

2-3 oylar: Ranglarning uyg‘onishi va ilk kuzatishlar

Ikkinchi oydan boshlab chaqalog‘ingizning dunyosi biroz aniqroq va rang-barangroq bo‘la boshlaydi.

• Ranglarni kashf etish: Ko‘zdagi rang retseptorlari (kolbachalar) tez rivojlana boshlaydi. Chaqaloqlar odatda avval qizil rangni, keyin esa yashil, sariq va ko‘k ranglarni ajrata boshlaydi. Ammo bir-biriga yaqin tuslarni (masalan, to‘q sariq va qizilni) hali farqlay olmaydi.

• Ko‘z bilan kuzatish: Chaqalog‘ingiz endi harakatlanayotgan buyumlarni ko‘zlari bilan kuzata oladi. Rangli o‘yinchoqni uning ko‘zlari qarshisida sekin o‘ngdan chapga harakatlantirsangiz, ko‘zlari va ba’zan boshi ham o‘yinchoq bilan birga harakatlanayotganini ko‘rasiz.

• Ko‘z bilan aloqa: Bu davrda chaqalog‘ingiz ko‘zlaringizga uzoq vaqt qarab, yuz ifodalaringizni kuzata oladi. Aynan shu paytda orangizdagi hissiy rishta yanada mustahkamlanadi.

4-6 oylar: 3D dunyo va ko‘z-qo‘l muvofiqligi

Bu oylar ko‘rish qobiliyatining rivojlanishida katta o‘sish davridir. Chaqaloqning ko‘rish o‘tkirligi tez oshadi.

• Chuqurlikni his qilish (stereoskopik ko‘rish): Ilgari dunyoni yassi ekran kabi ko‘rgan chaqaloq bu davrda ikkala ko‘zini bir vaqtda fokuslab, makon chuqurligini anglay boshlaydi (3D ko‘rish).

• Ushlash va idrok etish: Chuqurlikni his qilish qobiliyatining rivojlanishi unga buyumlar qanchalik uzoqda ekanini aniqlash imkonini beradi. Natijada u qo‘lini uzatib, o‘yinchoqni aniq ushlay oladi. Bu ko‘z-qo‘l muvofiqligining eng muhim bosqichidir.

• Barcha ranglar: Chaqalog‘ingiz endi pastel tuslarni ham o‘z ichiga olgan deyarli butun rang spektrini kattalar kabi aniq farqlay oladi.

7-12 oylar: Harakat erkinligi va to‘liq aniqlik

Emaklash va ilk qadamlarga tayyorgarlik davri bo‘lgan bu oylarda ko‘rish tizimi chaqaloqning eng muhim yo‘lko‘rsatuvchisiga aylanadi.

• Emaklash chaqaloqning ko‘z-qo‘l va tana muvofiqligini nihoyatda rivojlantiradi. U endi xonaning narigi burchagidagi sevimli o‘yinchog‘ini bemalol ko‘radi, masofani aniqlaydi va o‘sha tomonga harakatlanadi.

• Ko‘zlarining rangi endi butunlay barqarorlashadi. Bir yoshga yetganda chaqaloqning ko‘rish qobiliyati deyarli kattalarnikiga tenglashadi.

Chaqalog‘ingizning ko‘rish qobiliyati rivojlanishini qanday qo‘llab-quvvatlashingiz mumkin?

• Ilk 2 oy: Karavotining yoniga yoki taglik almashtirish stoliga oq-qora kontrastli kartochkalar osib qo‘ying.

• 3-4 oylar: Karavoti ustiga rangli aylanadigan osma o‘yinchoqlar (mobil) osing, shunda u ranglarni kashf etadi va ularni ko‘zlari bilan kuzatadi.

• Joyini tez-tez o‘zgartiring: Xonaga turli burchaklardan qarashi uchun beshikdagi holatini muntazam ravishda o‘zgartirib turing. Kunduzlari esa uni gilam ustida turli o‘yinchoqlar bilan o‘rab qo‘ying.